Στις 4 Μαρτίου 2026, τρεις Ειδικοί Εισηγητές του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών απέστειλαν επίσημες επιστολές προς τον Ελληνοκύπριο και Τουρκοκύπριο ηγέτη αναφορικά με την παρεμπόδιση και τις πολιτικές παρεμβάσεις που επηρεάζουν την υλοποίηση του προγράμματος Εκπαίδευσης για την Ειρήνη «Imagine». Οι επιστολές στάλθηκαν στο πλαίσιο του μηχανισμού Ειδικών Διαδικασιών του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ, μέσω του οποίου ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ για θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων κάνουν παρεμβάσεις απευθείας σε κυβερνήσεις ή αρχές σε σχέση με φερόμενες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων καθώς και τη μη συμμόρφωση με διεθνή πρότυπα για τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Μπορείτε να βρείτε τις επιστολές εδώ:
Οι επιστολές υπογράφηκαν από τους:
- – Bernard Duhaime, Ειδικό Εισηγητή του ΟΗΕ για την προώθηση της αλήθειας, δικαιοσύνης, επανορθώσεων και εγγυήσεων μη επανάληψης της βίας.
- – Αλεξάνδρα Ξανθάκη, Ειδική Εισηγήτρια στον τομέα των πολιτιστικών δικαιωμάτων.
- – Farida Shaheed, Ειδική Εισηγήτρια για το δικαίωμα στην εκπαίδευση.
Οι Εισηγητές περιγράφουν ως ιδιαίτερα ανησυχητική την κατάσταση σε σχέση με το «Imagine» και τονίζουν πως υπάρχει κίνδυνος οι επιθέσεις, καθυστερήσεις και πολιτική παρεμπόδιση της υλοποίησης του προγράμματος να υποσκάψουν τις προσπάθειες για οικοδόμηση της ειρήνης, να αποδυναμώσουν τις προοπτικές συμφιλίωσης και να αναστρέψουν την πρόοδο που έχει γίνει στην καλλιέργεια εμπιστοσύνης ανάμεσα στην ελληνοκυπριακή και τουρκοκυπριακή κοινότητα από το 2017.
Οι εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ καλούν και τις δυο πλευρές να διευκολύνουν την επανέναρξη και την απρόσκοπτη διεξαγωγή του προγράμματος μέσα στο προηγούμενο δικοινοτικό του πλαίσιο, τονίζοντας πως το «Imagine» αποτελεί ένα σημαντικό μηχανισμό πρόληψης και οικοδόμησης της ειρήνης που θα έπρεπε να τυγχάνει πολιτικής και θεσμικής στήριξης και όχι παρεμπόδισης.
Είναι σημαντικό να σημειωθεί πως και στις δυο επιστολές αναφέρεται σαφώς πως δόθηκε στις αρχές προθεσμία 60 ημερών για να απαντήσουν και πως οι απαντήσεις τους θα δημοσιοποιηθούν μέσω του συστήματος αναφοράς του ΟΗΕ. Μέχρι σήμερα, καμία πλευρά δεν έχει υποβάλει δημόσια απάντηση στις ανησυχίες των Ειδικών Εισηγητών.
Πώς οι Εισηγητές περιγράφουν το πρόγραμμα «Imagine»
Οι επιστολές εκφράζουν ευρεία αναγνώριση του προγράμματος και του ρόλου του στην Κύπρο. Οι Εισηγητές επισημαίνουν πως:
- – Το πρόγραμμα «Imagine» ξεκίνησε να υλοποιείται το 2016 και τέθηκε υπό την αιγίδα της Δικοινοτικής Τεχνικής Επιτροπής για την Εκπαίδευση το 2017, με την συγκατάθεση των ηγετών και των δυο κοινοτήτων.
- – Το πρόγραμμα υλοποιείται από τον Όμιλο Ιστορικού Διαλόγου και Έρευνας (ΟΙΔΕ) και το Σπίτι της Συνεργασίας με χρηματοδότηση από το Υπουργείο Εξωτερικών της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας.
- – Το πρόγραμμα προωθεί τον διαπολιτισμικό διάλογο, την κριτική σκέψη, την ισότητα, την εξάλειψη των διακρίσεων, τον πλουραλισμό, τον αντιρατσιμό, την αλληλοκατανόηση και την δημιουργία κουλτούρας ειρήνης και αλληλεγγύης.
- – Περισσότεροι/ες από 8,000 μαθητές/μαθήτριες και 2,600 εκπαιδευτικοί έχουν συμμετάσχει στο πρόγραμμα μέχρι σήμερα.
- – Το πρόγραμμα έχει αναγνωριστεί επανειλημμένα στις εκθέσεις του ΟΗΕ ως βασικό μέσο οικοδόμησης εμπιστοσύνης που συμβάλλει στην ειρήνη και τη συμφιλίωση στην Κύπρο.
- – Οι Εισηγητές περιγράφουν ρητά το Imagine ως «τον σημαντικότερο λειτουργικό μηχανισμό που καλλιεργεί συστηματικά την εμπιστοσύνη ανάμεσα στην ελληνοκυπριακή και τουρκοκυπριακή κοινότητα».
Συνεπώς, οι επιστολές παρουσιάζουν το πρόγραμμα Imagine όχι απλώς ως μια πρωτοβουλία για την εκπαίδευση, αλλά ως ένα διεθνώς αναγνωρισμένο μηχανισμό οικοδόμησης της ειρήνης, που έχει άμεση σχέση με ευρύτερες υποχρεώσεις αναφορικά με την συμφιλίωση, την συνύπαρξη και την πρόληψη μελλοντικών συγκρούσεων.
Ανησυχίες που εκφράστηκαν προς τον Ελληνοκύπριο ηγέτη
Η επιστολή εστιάζει στα ακόλουθα σημεία:
- – Τη σημαντική καθυστέρηση στην κυκλοφορία εγκυκλίου του Υπουργείου Παιδείας που να επιτρέπει τη συμμετοχή των σχολείων της ελληνοκυπριακής κοινότητας στις δραστηριότητες του προγράμματος Imagine για τη σχολική χρονιά 2025-26, καθώς και
- – Τις δημόσιες εκστρατείες παραπληροφόρησης και διχαστικής ρητορικής που στόχευαν το πρόγραμμα και τις δικοινοτικές επισκέψεις μελέτης μαθητών/ριών.
Οι Εισηγητές σημειώνουν ότι:
- – Η εγκύκλιος στάλθηκε μόλις στις 18 Φεβρουαρίου 2026, δηλαδή στο μέσο της σχολικής χρονιάς. Ήταν η πρώτη φορά που σημειώθηκε τέτοια καθυστέρηση από την έναρξη του προγράμματος.
- – Μέσα ενημέρωσης, πολιτικοί, εθνικιστικές ομάδες και δημόσια πρόσωπα φέρονται να διαδίδουν παραπληροφόρηση και διχαστική ρητορική, ιδιαίτερα όσον αφορά επισκέψεις στο βόρειο τμήμα του νησιού.
- – Αυτές οι επιθέσεις φέρεται να δημιούργησαν ένα «κλίμα φόβου», που οδήγησε σχολεία στην απόσυρση από προγραμματισμένες δικοινοτικές δραστηριότητες.
Οι εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ εκφράζουν ανησυχίες πως αυτές οι εξελίξεις υποσκάπτουν εγγυήσεις μη επανάληψης της βίας και αποδυναμώνουν τις προσπάθειες για ειρήνη και συνύπαρξη. Τονίζουν επίσης πως τα κράτη έχουν την υποχρέωση, βάσει του διεθνούς δικαίου, να υποστηρίζουν εκπαιδευτικές και πολιτιστικές πρωτοβουλίες που προωθούν τον διάλογο, την αλληλοκατανόηση και τη δημοκρατική πολιτότητα.
Ζητήθηκαν συγκεκριμένα εξηγήσεις για τα παρακάτω:
- – Τους λόγους για την καθυστέρηση στην έκδοση της εγκυκλίου.
- – Τα μέτρα που λήφθηκαν για την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης και της εχθρικής ρητορικής.
- – Τα μέτρα που λήφθηκαν για να διασφαλιστεί η έγκυρη πληροφόρηση του κοινού για το πρόγραμμα Imagine.
- – Την πρόοδο που έχει σημειωθεί στην εφαρμογή των συστάσεων της Τεχνικής Επιτροπής για την Εκπαίδευση του 2017, όπως επίσης και
- – Τα ευρύτερα μέτρα που λήφθηκαν μέσω της εκπαίδευσης και των θεσμικών μεταρρυθμίσεων για την πρόληψη επανάληψης της βίας και σοβαρών παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Ανησυχίες που εκφράστηκαν προς τις τουρκοκυπριακές αρχές
Η ξεχωριστή επιστολή προς τις τουρκοκυπριακές αρχές εστιάζει στη συνεχιζόμενη αναστολή της συμμετοχής στο πρόγραμμα από τον Οκτώβριο του 2022.
Οι Εισηγητές υπενθυμίζουν ότι:
- – Οι τουρκοκυπριακές αρχές ανέστειλαν την συμμετοχή τους μέσω εγκυκλίου την 31 Οκτωβρίου 2022, στην οποία υποστήριζαν πως κάποια στοιχεία του προγράμματος έρχονταν σε αντίθεση με την πολιτική της «κυριαρχικής ισότητας» και των δυο ξεχωριστών αρχών/κρατών».
- – Έκτοτε δεν έχει γίνει επαναφορά του προγράμματος στα τουρκοκυπριακά σχολεία.
Ζητήθηκε από τις τουρκοκυπριακές αρχές να:
- – Εξηγήσουν τους λόγους για τη συνεχιζόμενη αναστολή.
- – Διευκρινίσουν εάν βρίσκεται σε εξέλιξη επανεξέταση ή αναθεώρηση της απόφασης.
- – Εξηγήσουν τα μέτρα που λαμβάνονται στους τομείς της εκπαίδευσης, του πολιτισμού και της θεσμικής μεταρρύθμισης για την πρόληψη επανάληψης της βίας και σοβαρών παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Το ευρύτερο πλαίσιο ανθρωπίνων δικαιωμάτων και οικοδόμησης ειρήνης
Οι Εισηγητές θέτουν τις εξελίξεις που σχετίζονται με το πρόγραμμα Imagine σε ένα ευρύτερο διεθνές πλαίσιο για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την οικοδόμηση ειρήνης που επικεντρώνεται στην εκπαίδευση για την ειρήνη, την δημοκρατική πολιτότητα, τα πολιτιστικά δικαιώματα, την πρόληψη του μίσους και των διακρίσεων καθώς και τις εγγυήσεις για την μη-επανάληψη της βίας και των παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων που έγιναν στο παρελθόν.
Οι επιστολές τονίζουν επανειλημμένα πως τα εκπαιδευτικά συστήματα και ο δημόσιος διάλογος διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην προώθηση συμφιλίωσης ή την παγίωση της διαίρεσης και της εχθρότητας. Σε αυτό το πλαίσιο, οι Εισηγητές υπογραμμίζουν πως τα κράτη και οι αρχές έχουν την υποχρέωση να προωθούν της εκπαίδευση για τα ανθρώπινα δικαιώματα, τον διαπολιτισμικό διάλογο, την αλληλοκατανόηση και την συνύπαρξη καθώς επίσης και να αντιμετωπίζουν την ρητορική μίσους, την υποκίνηση και διχαστική ρητορική που μπορεί να υποσκάψει την κοινωνική συνοχή και τις προσπάθειες για οικοδόμηση ειρήνης.
Οι Εισηγητές του ΟΗΕ τονίζουν ότι:
«Μέτρα στο πεδίο της εκπαίδευσης θα πρέπει να συμβάλλουν στην καλλιέργεια διαλόγου, δημοκρατικής πολιτότητας και σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων».
Επιπλέον, υπογραμμίζουν ότι:
«Τα κράτη θα πρέπει να υιοθετήσουν πολιτικές στους τομείς του πολιτισμού και των μέσων μαζικής ενημέρωσης που να προωθούν την αλληλοκατανόηση, την πολιτιστική ποικιλομορφία και την συνύπαρξη».
Οι επιστολές υπενθυμίζουν τα επανειλημμένα καλέσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών και στις δυο πλευρές στην Κύπρο να εντείνουν τις προσπάθειες τους στον τομέα της εκπαίδευσης, να ενισχύσουν την Τεχνική Επιτροπή για την Εκπαίδευση, να υποστηρίξουν την δικοινοτική συνεργασία, να επανεξετάσουν από κοινού το εκπαιδευτικό υλικό και να ενισχύσουν την ουσιαστική συμμετοχή των νέων στην ειρηνευτική διαδικασία.
Οι Εισηγητές προειδοποιούν επίσης πως η μη-λήψη αυτών των μέτρων μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες βάσει του διεθνούς δικαίου για τα ανθρώπινα δικαιώματα, δηλώνοντας ότι:
«Η αμέλεια σε αυτά τα θέματα, είτε με πράξη είτε με παράλειψη, μπορεί να οδηγήσει το κράτος σε παραβίαση του διεθνούς δικαίου».
Η σημασία της παρέμβασης του ΟΗΕ
Η παρέμβαση των τριών Ειδικών Εισηγητών του ΟΗΕ αποτελεί μια από τις πιο σημαντικές παρεμβάσεις διεθνών ανθρωπίνων δικαιωμάτων που αφορά την εκπαίδευση για την ειρήνη και δικοινοτική συνεργασία στην Κύπρο τα τελευταία χρόνια.
Οι επιστολές:
- – Θέτουν επίσημα και τις δυο ηγεσίες υπό διεθνή έλεγχο σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
- – Χαρακτηρίζουν την παρεμπόδιση του προγράμματος Imagine ως ζήτημα που συνδέεται με τις υποχρεώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την οικοδόμηση της ειρήνης.
- – Αναγνωρίζουν το Imagine ως μοναδικό και διεθνώς αναγνωρισμένο μηχανισμό οικοδόμησης εμπιστοσύνης και
- – Ζητούν ρητά την επανέναρξη και προστασία του λειτουργικού πλαισίου του προγράμματος.
Οι επιστολές και επίσημες απαντήσεις προορίζονται να δημοσιοποιηθούν μέσω του συστήματος αναφοράς του Ειδικών Διαδικασιών του ΟΗΕ και ενδέχεται να περιληφθούν σε μελλοντικές εκθέσεις προς στο Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ.
